t1

Comune di Avezzano

t2

CINCIARA: “ L’òmme, ‘a quànne véde ‘a lùce fìno a quànne s’ò chiàmme ò Signóre, nun vène mài abbandunàte d’è ppetàcce: a vammàcia, e fàsce, a cammisèlla, a cravàtta, o farzulètte ‘e séta, e cazettièlle ‘e làna… sèmp’e ppetàcce se tràtta…” .

‘RICUCCE: “E ppó’, dìmme ‘ne póche, che ‘ssi cìnci… ce fa’ a càgn’a rróbba? “

CINCIARA: “Si me dàte nu cazunciélle a ccàgne ve dónghe ‘na statuètta… si me dàte ‘na vunnèlla ve dónghe ‘na sciuscèlla… pè’ nu lenzuòle viècchie ve pòzze dà’ perfìne ‘na statuètta e pè’ ‘nu pàre ‘e cazètte ‘e làna… bèh, bèh… ve pòzze dà’ sulamènte quàcche lupìne! ”

‘RICUCCE: “Bèh, pé’ ji lupìni, ècche, pó’ fà’ póchi affàri…ècche già tenème quésse de Capistréjie e ji lupìni ce ravànzene pùre… ma che ‘sti cìnci, pó’, che cce fà’?…”

CINCIARA: “Ogni sera, quànne fernésce ‘o gìre da jurnàta, ne fàccie nu mundòne e po’ spartìsce: accà ‘a làna… allà ‘a séta… a dèstra ‘o pànne… all’àta pàrte ‘o musullìne… ‘nfónde ‘a tùtt’ò lìne, ‘ò cuttòne e ‘ò cànnave! ”

‘RICUCCE: “E pó’?… Te cce addùrmi ‘ncìma!? “

CINCIARA: “Ogni gliòmmere ‘o ddónghe pé’ dièce lìre… e accussì càmpe pùre ìe! “

‘RICUCCE: “Ma fàmme capì’… che cce fànne che ‘ssi cìnci? “

CINCIARA: “Tùtt’a cultùra ‘e nu pòpule s’abbàse ‘ncòpp’e ppetàcce! “

‘RICUCCE: “Oh fréchete…quésse nen le sapéva…ècche allóra, che ‘ste tarramùte, i cìnci ravànzene a ógne pìzze…e allóra divendéme tùtti cchiù ‘struìti? ”

CINCIARA: “Signo’… mo ve dìche: ogni mese vène ‘a Casòria nu cummerciànte e ‘aùna ‘e ppetàcce ‘e tùtt’e petacciàre e ppòrte ‘a nu stabbilimènte addò’ vènghene trasfurmàte e addevèntene càrta e cu chèsta càrta… ‘e lìbbre addò’ ce vène scrìtte tùtte chélle che l’òmme sàpe o addà sapé’!…Da nùi petacciàre dipènde l’istruzione…d’ó lavóre nuóste vène che ógn’òmme pò’ diventà’ ‘ntelliggènte e ‘struìte! ”

‘RICUCCE: “Ecche nen se fenìsce mài de ‘mparàsse caccósa!…Ma pecché si venùta pròpia ècche…? “

CINCIARA(con tono quasi ironico): “ Pecché cà c’è stàte ‘o tarramòte e addò’ succéde ‘na gròssa disgràzia cómm’a chésta… s’addà ‘ncumencià’ tùtte d’ò càpo e sò’ nicissàrie tùtte quànte: ó fravecatóre, ó scarpàre, ó ‘mpagliatóre, ó petacciàre, ó mmolafòrbice, ó spazzacammìne e peffìno ó facòcchie! “

‘RICUCCE: “ E méne màle…ècche ténghe ‘ne laóre assicuràte, allóra?!… “

CINCIARA: “ Signó’…’o napulitàne è sèmpe ‘o prìmme quànne succède quàcche ccòsa… canósce ‘ó mumènte bbuòne quànne addà intervenì’!… ‘E napulitàne… ‘na putènza… nù pòpule speciàle!… “

‘RICUCCE: “Scìne ma… nen ha fàtte ‘ntémp’a ffà’ je tarramùte… e già stà’ ècche!? “

CINCIARA: “ Se dìce che ‘e cavàlle, ‘e càne, ‘e vàtte… sèntene ‘ó tarramòte prìmme ch’arrìve (29) e ó napulitàne… cómm’all’animàle… se n’addóna sùbbite che sta a succèdere caccòsa e se mètte ‘ncammìne a ‘n’óra ‘e nòtte!… Quànne se sentètte ‘a prìmma scòssa fòrte… io èro già arrevàta a Casèrta !… “

‘RICUCCE: “ Oh fréchete…che zàmba sguérda che té!…”

CINCIARA: “Ma… vùie che mestiére facìte? ”

‘RICUCCE: “ Je facòcchie! ”

CINCIARA: “Oh… è ‘nu brùtte mestiére cómm’a chìll’e l’avvucàte, d’ó sìnneco, d’ó cavallàro ó d’ó sanzàno!… Signó’, io a vùie ve vòglie ’mbarà’ a ffà’ nu mestiére cchiù nòbbile: ve vòglio ‘mbarà’ a ffà’ ‘o petacciàre!… Signó’, facìmme ‘na sucietà e ‘nzième putìmme fà’ tànt’ì ccòse bbòne !… “

‘RICUCCE: “E mó ce pènze ‘ne póche…me ténche ‘na requelàta!…”

CINCIARA: “Tra dùie o trè ghiuòrne tòrne ‘n’àta vòta ccà e si ve sìte fàtte capàce… nu bèlle canestrièlle, sapunètte, lupìne, statuètte, sciuscèlle e ascìmme… ce abbiàmme pé’ conquistà’ tùtt’ó mùnne!… Stàteve bbóne, signó’!… Chi téne ‘e ppetàcce: sapòòòòòò… chi téne ‘e ppetàcce: sciuscèèèlle!… “

Si allontana la Cinciara cantando una tipica canzone napoletana.

‘RICUCCE (commentando quanto ha poc’anzi udito): “Ecche atéma st’attènti… ‘na centenàra de ‘ssi nnapeletàni spérzi pé’ ddésta e addìe Avezzàne, Capistréjie, Majiàne e Lùche!… Bèh, démece ‘na smòssa…che ‘n’àtre póche, a ‘sti quàttre jàtti che séme remàsti, se nen ce mettéme ripàre ce càccene fòri che ‘na zambàta ‘ncùie! ”

Passa, a spron battuto, Luigi Di Benedetto (30) detto “Boccasciutta”: ‘Ricucce lo ferma a stento… è visibilmente preoccupato… ha il volto impallidito…!

‘RICUCCE: “Che t’è succésse, Boccasciù’? “

BOCCASCIUTTA: “Oddì’, oddì’… Matònna méa! “

‘RICUCCE(accompagnando Boccasciutta a sedere): “E tu st’a remané’ sènza refiàte!… Boccasciù’… essù, jàmm’ì… che t’è succésse? E tu st’appasimàte! ”

BOCCASCIUTTA: “Aspètta ‘ne póche… ‘àmme tréquia, ’àmme!… Assàmme repijià’ fiàte! “

‘RICUCCE: “Ma pecché stà’ cuscì accerìte?… “

BOCCASCIUTTA: “Dón Pèppe, Dón Pèppe…! “

‘RICUCCE: “ Dón Pèppe chi? “

BOCCASCIUTTA: “Dón Pèppe Brògge! “

‘RICUCCE: “Pòre Dón Pèppe… ìsse, je fratéjie chiù cìche Vincénze e quàttre sorèlle… nz’è sarvàte nisciùne… e stànne angóra lòche… sótt’àlle prète déjie palàzze che Dón Tommàse tenéva a Piàzza Turlò’…vecìn’àlla chiesétta déll’Assùnta… ”(31)

BOCCASCIUTTA: “ ‘Ricù’…“(s’interrompe poiché l’affanno e la commozione gli impediscono di continuare il racconto).

‘RICUCCE: “Eccheme, che vó?…Se vó parlà, pàrla…e sinnó fà’ cómme te pàre! “

BOCCASCIUTTA(raccogliendo tutte le residue forze): “Dón Pèppe… je sò’ vvìste… e m’ha chiamàte!!! “

‘RICUCCE
: “ Boccasciù’… ma che st’a ddìce? Ma che te stà’ ‘mpazzì’? Se sò’ mórti tùtt’e ssé’, le sànne tùtti quànti… s’è sarvàte sóle je chiù rósse, Giuvànne Battìsta, che trè ànni fa se sposétte che ‘na cèrta Dònna Sìrvia e se ne jétte a Rróma e lòche, pàre, che je tarramùte ci’a fàtte póche… ce sta je Pàpa! “

BOCCASCIUTTA: “ ‘Ricù’… stév’a passà’ pé’ Piàzza Turlò’ e dàlla macèra déjie Palàzze de Dón Tommàse… acquànte che mme sènde de chiamà’: Boccasciùùù’… Boccasciùùùttààà!!!… Me reggìre… e chi te véte?… ‘Ncìm’a tùtta la macèra, Dón Pèppe Brògge… che lla còccia mèsa scuppelàta, le ‘ràccia repennecùni e le pàlle dej’ócchi quàsce ‘scìte da fòri… me fermétte ‘n’àttim’a guardàjie e ìsse me condinuéva a chiamà’: Boccasciùùù’… Boccasciùùùttààà !!! ”

‘RICUCCE: “E tu?…”

BOCCASCIUTTA: “ Ncomenzétt’a scappà’… ma àji péti pàre che cce tenéva attaccàti ‘ne pàre de pallantócchi de piùmme… e Dón Pèppe condinuéva:Boccasciùùù’… Boccasciùùùttààà !!! “

‘RICUCCE: “ Ma te putìve fermà’… cuscì’ te nne ficìvi capàce che nen potéva èsse Dón Pèppe Brògge che s’è mmórte ‘nzémmia aj’àtri cìngue fratéji… ó nó?… Tu che ‘ne petìjie de coràgge… “

BOCCASCIUTTA: “’Ricùùù’… ì’, de coràgge, ne ténghe ‘na tórza…! “

‘RICUCCE: “ E allóra? “

BOCCASCIUTTA: “ E’ la paùra che me fréga, ‘Ricù’ ! “

Il racconto di Boccasciutta viene interrotto da Alberto Fontana (32)che, tenendo in mano un giornale, arriva trafelato: la sua agitazione e la sua gioia sono evidenti: 

ALBERTE: “’Ricùùù’, Boccasciùùù’… nammés’a tùtte ‘ste mmaletémbe… ‘na sperétta de sòle: eccalè!!! (agita una copia de La Domenica del Corriere)… Sta ècche, ‘ngìm’àjie giornàle! “

‘RICUCCE: “Sór’ Abbè’… e mó t’atà spiecà’… t’atà…che ce sta èsse… sópr’àlla Doménica déjie Corriére? “

BOCCASCIUTTA: “Scìne, sòr’Abbè, fàcce capì’ caccósa! “

ALBERTE(aprendo il settimanale): “Vù le sapéte… nó?… Tùtti i parèndi mì, i Cambàna…. quìji déjie tràmme a cavàjie… sò’ remàsti sótt’àlle macère délla càsa che tenévane ‘nfàccia àjie collègge délle vajiòle… ‘ngìm’a via Vèzzia… “

‘RICUCCE: “Agnùne tè i guài sì… je chiù affertunàte tè quàttre mórti ‘nfamìjia e ‘na trentìna nammés’àlla parendèla!…”

BOCCASCIUTTA: “ E’ le vére… scià mmaledìtt’je tarramùte! “

ALBERTE:“I’ me stév’a rrassegnà’… ma pó’… “(interrompe il racconto, visibilmente commosso).

‘RICUCCE: “Sór Abbè’… fàtte coràgge… raccónta… che t’è succésse? “

ALBERTE: “ Me stév’a ddà’ ‘na lètta àlla Doménica déjie Corriére… pé’ sapé’ caccósa de cchiù de ‘ste tarramùte nóstre…sfójia e sfójia e che tte véte? ”

BOCCASCIUTTA: “Nen’è… che pùre tu si vvìste Dón Pèppe Brògge? ”

Giovambattista Pitoni

avezzano t2

t4

pag.2 di 7 Atto secondo-Sante 'Middie... Je Tarramute !

t3

avezzano t4

t5