t1

Comune di Avezzano

t2

Questa opera è protetta dalla SIAE ISCRIZIONE – Sezione D.O.R. N° 111101 del 9.04.1996

La barracca de Francucce

Personaggi (in ordine di apparizione):

MENECUCCIA: mamma di Assuntina.

FRANCUCCE: padre di Assuntina.

ASSUNTINA: giovanetta compromessa da Guerrine.

‘MIDDIUCCE: padre di Guerrine, proprietario e gestore del locale adibito a vendita di vino.

REGGINA: moglie di ‘Middiucce, madre di Guerrine.

GUERRINE: giovane che ha compromesso Assuntina.

ZI‘ PEPPE: padre di Francucce, suocero di Menecuccia, nonno di
Assuntina.

Gaetanucce ha svolto egregiamente il suo lavoro: un’approfondita conoscenza di fatti e personaggi, la chiacchiera collaudata e l’esperienza non gli sono mai mancati.
Menecuccia, Francucce ed Assuntina sono indaffarati per preparare un ambiente idoneo ad accogliere Guerrine ed i suoi genitori in vista degli accordi prematrimoniali. Zi’ Peppe, seduto su di un panchetto, fuma pigramente la sua pipa…

FRANCUCCE(rompendo il silenzio): ” Vajiò’, ainéteve… ca èsse stànne p’arrivà’ quìssi… arméne finènt’a quànde nen séme sistemàte ‘ste ‘mpìcce rósse… óh, sèmbre ‘rìtti cómme ffùsi e ppó’, piàne piàne… repijiéme je pàsse de prìma! “

MENECUCCIA: ” Scìne, scìne, Assuntì’… ainémece a ffenì’ de rezzelà’… che Reggìna tè ‘na léngua lónga… e cchi se lla ‘olésse sendì’!? “

FRANCUCCE: ” Menecù’… e tu mànche sì fféssa: té ‘na léngua a seghétta cómme quéla ‘je paparóne! “

MENECUCCIA: ” Che te pòzzene spartuccià’ cómme ‘ne pórche… ma mànche mó ch’Assuntìna s’atà sposà’ te ‘ó’ stà’ ‘ne póche zìtte? Attùrete ‘ne póche ‘ssa ‘ócca! “

FRANCUCCE: “Te ssé sse pòzza stroccà’ la lèngua!”

MENECUCCIA: ” E a tì te sse pòzza stroccà’… bèh, fàmme stà’ zìtte, và’… che me sì ccapìte!… “

FRANCUCCE: “E cómme fà’ pó’, Menecù’? “

MENECUCCIA: ” Eh…’ncà’ mmanèra fàcce… nen remàne all’assùtte! “

FRANCUCCE: ” E che tte manchésse la fàccia a ttì’? “

MENECUCCIA: ” E làssa pèrde, Francù’… “

FRANCUCCE: “E’ propria le vére!… La fémmena è la ruìna dej’òme”

MENECUCCIA: ” Làssa pérde, Francù’… “

FRANCUCCE: “A ‘gni famìjia ce stà la cróce sé… “

MENECUCCIA: “E làssa pérde, Francù’… “

FRANCUCCE: ” Ma che làssa pèrde e làssa pèrde… si cómme la ramégna che nen se stréppa maje! “

MENECUCCIA: ” Ecche le chiàcchiere nen fenìscene cchiù… e tu si cómme la sèrpa che se va sèmbre rabburritènne!… “

FRANCUCCE: ” Esse i difétti te sse pàssene sóle quànne te mùre! “

MENECUCCIA: ” Ajie cùje tì’… stàtt’attènte, Francù’: ècche te fa’ ‘ne cùnte e nne rrèsce ‘n’àtre… che scì spariàte! “

FRANCUCCE(avvicinandosi minacciosamente a Menecuccia): “Menecù’, ne ténghe ùne pé’ ccapìjie e tu và’ cerchènne de fàmme reprùte le màne!…” (tace poiché entrano Guerrine, ‘Middiucce e Reggina).

L’atteggiamento cambia improvvisamente: tutti sorridono e c’è aria di festa. ‘Middiucce e Reggina, Francucce e Menecuccia, Guerrine ed Assuntina, sembrano tre giovani coppie d’innamorati. Zi’ Peppe osserva tutti e tace…

MENECUCCIA: ” Oh, vàrda pó’… Reggì’, Middiù’, Guerrì’… me fànne j’ócchi o sète vù’? “

REGGINA: ” Bèh, da quànde Gaetanùcce, che sà je fàtte sì’, è rrescìt’a ‘ppianà’ la custióne, nce remanéva che vvenì’ ècche… accuscì ficéme pùre ‘sse parlaménte… ! “

‘MIDDIUCCE: ” …Pé’ ddà’ ‘na sistemàta a ‘ssi ddù’ cacciunìtti sarvàtichi! “

REGGINA: ” Sarvàtichi scì’… ‘n’àtre póche mànche ha scoppàte j’ócchi!… E’ ‘ne muccelusìtte, Guerrìne mì’! “

‘MIDDIUCCE: ” E’ ‘ne mucceluse… e ppùre mammacchiére… ma è sènza difétti: è cómme mmì! “

REGGINA: ” Uuuhhh!…Ddì’ ne lìbbra Signóre! Le sì’ quìste!… “

MENECUCCIA: ” E Assuntìna? Essal’èh… ce mànca sóle de méttece je tìte ‘mmócca pé’ vvetè’ s’ha mìss’i ténde…”

FRANCUCCE: “Nen tòcca i péti ‘ntérra pé’ lla contentézza… e ‘nquànt’a sguerdézza nen è cómme la màmma… ma è tànde bbràva! “

MENECUCCIA: ” E mmó, sù’, ascitéteve… “

‘MIDDIUCCE: ” Bèh, óh, lasséme stà’ le chiàcchiere e vvetéme quélle che s’atà fà’… le cóse prìma se fànne e méjie è!… “

REGGINA: “Oh… ècche atéma cercà’ de ì’ sèmbre d’amóre e d’accórde… perciò nen ficéme che ‘na màne lónga pé’ pijià’ e ùna córta pé’ caccià’! “

FRANCUCCE: ” Le cóse se fànne sèmbre che lla càrma! “

MENECUCCIA: ” Bèh, mó chi cchiù tè, chiù métte! “

REGGINA: ” E scì’, nó…e se stà che ‘sse sperànze, te nne frìchi! “

MENECUCCIA: ” Oh, la ‘ó’ fìjiema? Le té le piòppera? “

REGGINA: ” E làssa pérde, Menecù’… nen le vìte ch’Assuntina ha toccàte je cèle che lle téta? E allóra? “

MENECUCCIA: ” Oh, Assuntìna nen è ‘na struppiàta… e ppó’ quélle che ce attòcca, ce déme!… “

‘MIDDIUCCE: ” Prò nen ficéme cómme je fràte picózze:
trìdice fràti e ddùdice scàcchi sarcìccia! “

FRANCUCCE: ” Se ‘na cósa s’atà fà’ e cchiù le dì’ che lle fà’…”

MENECUCCIA: ” Francù’ te lle sò’ ddìtte pùre ‘n’àtra ‘òta: stàtte zìtte! Le vìte cómme sì tù? Fà bubbù-bubbù e ppó’ te càchi sótte! “

REGGINA: ” Se vvoléme liticà’, litichéme pùre…”

FRANCUCCE: ” Bèh, ècche chi la ‘ò’ còtta e chi la ‘ò’ crùta… ma i fàtti quàssi sò’? ‘Ncomenzém’a pparlà chiàre délle cóse nòstre! “

MENECUCCIA: “E nce scortechéme cómme ficérne a San Bartolommèé… “

ZI‘ PEPPE: “A preposite de Santi… ma commè che ècche nen numminéte mài Sànte Mittabbéve? “

Menecuccia mesce a tutti un bicchiere di vino, poi si incomincia…

REGGINA (superando gli inutili preliminari, apre le “ostilità”): ” Da pàrte nóstra… séme penzàte de métte ‘nfàccia a Guerrìne ‘ne vanùcce de barràcca che ce séme recrombàte àjie Cupéjie, vecìn’a Giggióne Mosca, je ferràre…” (40)

MENECUCCIA: “Ah, Giggióne… je pàtre de Cecchìne, je vajióle che se vò’ pijià’ ‘Gnesìna délla Mannatàra!? “

REGGINA: “E scì’, vecìn’a quìjie… e ce déme pùre’na quinnicìna de còppe de tèrra bbòna de Morràne, vecìn’àjie fósse addó’ se pò rià’ e ce sse pónne somendà’ le cocòcce, le trecenèlle, la ‘nnìvia, i càveli, la rughètta, i peperùni… “

MENECUCCIA: “I melùni, i cocómmeri, je sèllere… e ppó’ càcche piantùccia d’addóre: la mentùccia, la sàrvia, le tùme… Reggì’, la tèrra fà’ la càsa, ma la càsa nen fà’ la tèrra! A Guerrìne ce atà métte ‘nfàccia tùtta la tèrra de Morràne e pùre quélla pòca tèrra che tenét’àlle Pontarélle! “

‘MIDDIUCCE: “Gnènd’àtre? Ma che vve séte ‘nguastìte? E nnù’ che cce magnéme, le tòcche!? ‘Nce potéme sprovvedé’ délla rróbba, Menecù’…”

FRANCUCCE: “Ma vù tenéte sóle Guerrìne… e allóra… “

REGGINA
: “Eééh… le màmm’e ji pàtri nen càmbene sèmbre! Quànne ha stiràte le zàmbe ‘Middiucce, tùtta la róbba è lla sé… ma mó pùre nù atéma remané’ che caccosétta ‘mmàne… sinnó’, àlla vecchiàra, chi ce pènz’a nnù? … Ma vù che cce mettéte ‘nfàcci’a Assuntìna?
La sonàta ancóra nen la séme ‘ntésa! “

RANCUCCE: “Bèh, la pàrte nòstra la ‘oléme fà’… ma nù tenéme pùre…”

MENECUCCIA: “Ciccùcce da sistemà’! “

REGGINA: “Che Ddì’ je bbenedìca Ciccùcce! Ma che j’atéma sistemà’ che la róbba nòstra ‘sse vajióle? “

FRANCUCCE: “Che c’éntra, mó, quésse? …Bèh, nù séme penzàte… “

REGGINA: “E’ tróppe póche, Francù’, è tróppe póche! Mìttece sópra càcche àtra cosétta! “

FRANCUCCE: “Reggì’… arméne assàmme parlà’!…”

REGGINA: “Te sò’ létt’àj’ócchi quélle che stìve pé’ ddì’…”

FRANCUCCE: “E che ssì ‘na ‘stròlica pé’ lèggeme ‘ncàpe? “

MENECUCCIA (temendo l’acuirsi della disputa, butta acqua sul fuoco):
“Quànne se spàrte, se lìtica sèmbre… “

REGGINA: “Bèh, se lìtica pé’ rrefà’ pàce… e tùtte v’a ffenì’ a ciammellitt’e bicchiére! “

FRANCUCCE (tutto d’un fiato): “Sentìt’a mmì… la stàlla de Sànt’Andréa e quéla bbràva vìgna de Scavezacàlle… e nze nne pàrla cchiù, !… “

‘MIDDIUCCE: ” E scì, nó… ècche ficéme j’accàtte de Marìa Cazzétta! Nen jéme ‘mbrujiènne la fiéra… e vvù volessèste métte le prète de Scavezacàlle che j’órti de Morràne!? Ma che vve ne séte ‘sciti ‘ntùtte?

MENECUCCIA: ” Middiù’… se tiréme tróppe la còrda, se pò’ stroccà’!

REGGINA: ” E’ quélle che stév’a ppenzà’ pùr’ì’… ècche s’atà fà’ mèsa
fàccia petùne! “

MENECUCCIA: ” Reggì’, óh… sà’ che sò’ penzàte? ‘Ssi vajiùli che nen j’allùchi che téche a ccàsta? “

REGGINA: ” E che fficéme? N’èsce ùne e ne rréntrane trè?! Agnùne àlla càsa sé… e ppó’ nen le sà’ che lla nòra prìma de sposà’ è bbòna e dóppe sposàte métte le scàjie cómme la sèrpa? Pùrteteji tù ècche a ccàsta… e nze nne pàrla cchiù! “

MENECUCCIA: ” Le ficiarrìa pùre, ma cómme ficéme? Nù già tenéme Ciccùcce che dòrme appèt’àjie létte nóstre!…Tu, ‘mméce, té cchiù làrghe de nù’! “

REGGINA
: ” Aredàjie… ma che è je fìjie nóstre ‘sse vajióle? E vvù mettéte sèmbre ‘nnànze ‘sse Ciccùcce! “

MENECUCCIA: ” Sò’ ccapìte, và’… è méjie che sse nne vànne àlla barràcca déjie Cupéjie! “

REGGINA: “Eh, Menecù’, stév’a ppenzà’… ficémeji sposà’, …pé’ mmó agnùne àlla càsa sé e dóppe, piàne piàne s’accóngene…”

MENECUCCIA: ” Oh porèll’a mmì… e la fàccia addó’ la jém’a nascónne? Nóne, Reggì’, nóne… addó’ và je calletéjie atà ì’ pùre la pellastrèlla! “

GUERRINE (che fino ad ora ha sempre taciuto, sedendo accanto ad Assuntina):
“Ma a nnù’, nen ce penzéte? Ecche ficéte tùtte da sóli… èsse ve stét’a ffà’ i cùndi ‘nzaccòccia j’ùni che j’àtri ma è ‘nùtel’a lliticà’: la stàll’a Sànt’Andréa, la barràcc’àjie Cupéjie, j’órte de Morràne e la vìgn’a Scavezacàlle… a nnù, ce abbàstane e ce ‘ravànzane, pecché tenéme repòsta ‘n’àtra cósa che vvàle òre… ‘n’àtra cósa ch’è cchiù ‘mbortànde de ‘sse cóse quésse! “

MIDDIUCCE: ” Oddì’, nen è che tu, jórne pé’ jórne, te si frecàte càcche lirétt’àjie cascìtte e te si mmìsse a ppìzze ‘ne bbèjie cruzzelìtte… èh, bicantó’!? “

REGGINA
: ” Oh che nen pùzz’avé’ bbène… ce sì ffrecàte?! “

GUERRINE: ” Nóne, papà, nóne, mà’… ì’ e Assuntìna tenéme ‘na cósa che vvàle de cchiù délla rróbba vòstra…”

MENECUCCIA: ” Assuntì’… che scì spariàta! E nen ce sì ddìtte mài gnènde! E addó’ la tenéte repòsta, ‘ssa rróbba? “

GUERRINE(indicando la parte sinistra del petto): “Ecche, la tenéme, ècche! “

REGGINA: ” Aaah, l’èva dìtte ì’… la tè repòsta àjie pàrtafójie che cce recalérne àlla prìma communióne e che ttè sèmbre ficcàte avéntr’àlla mariòla… “

GUERRINE: ” Nóne, mà’, nóne… “

REGGINA: ” Ma, ‘nzómma, che rr’è? “

ASSUNTINA(che ha sempre taciuto, standosene quasi in disparte):
“Nù’ ce voléme bbène… e quéste v’atà abbastà’ a vvù’… a nnù’ ce abbàsta ‘ne létt’e ‘na capannòla! “

Guerrine e Assuntina si stringono la mano ed i genitori – quasi mortificati – tacciono per qualche istante, poi…

‘MIDDIUCCE (quasi pentito dell’atteggiamento precedentemente assunto):
“… E se lle cóse stàne accuscì’… àlla raccòta délle patàne, ce ténghe pùre bbràve cinguecénte lirétte!”

FRANCUCCE: ” Middiù’ e mmó ‘ó’ fà’ fioccà’… comùnque se l’appremìtte, l’atà mantené’!… “

‘MIDDIUCCE: “Bèh, sìnte ‘ne póche…ì’ pò’ èsse pùre che fàcce fioccà’ ma tu nen sì ccapàce mànche de fà’ fà’ ‘na piuìccica!
La paròla è paròla… e che stém’a pazzià’!? “

MENECUCCIA: “E mmó ce déme pùre ‘na bbòna lètta alla cónda che ha scrìtte Gaetanùcce… “

REGGINA: ” ‘Ncràzia de Ddìe, le cchiù è fàtte: ‘ncomenzém’a llègge, Middiù’!”

‘MIDDIUCCE: ” E se ssapéva lègg’e scrìve a quest’óra stév’ècche, ì’? Poréjie a mmì’! A quest’óra, cómme gnènde fùsse, èva divendàte ‘ne fattóre de Turlò’!”

FRANCUCCE: ” Déteme ‘ssa cósa… ca ècche j’ùniche che sà tené’ la pénna ‘mmàne sò’ ì’… che da vajióle, pàtreme, me mannéva àlla scòla… lòche àlle Sòre de Sànta Catarìna… e caccosétta me lla só’ ‘mparàta…”

FRANCUCCE: “(prende in mano la cónda (41) ed inizia a leggere a voce alta):
“J’ànne millenovecentevinticingue, je vintisètte d’acùste, Assuntìna e Guerrìne recìvene ‘na bbèlla sommétta de mìlle cénte novànda lìre cómme accùnte de quélle che ce attòcca apprésse, se s’appòrtane bbóni, quànte Francùcce, je pàtre délla spósa, stìra le zàmbe! “

‘MIDDIUCCE: ” Da mó a cént’ànni, Francù’! “

FRANCUCCE: ” La sómma è stàta apprezzàta cuscì’ cómme stà scrìtte ècche apprésse:
Visavì, commò e càscia
cuttùre, cónca e tièlle de ràme stagnàte
dièce pàra de linzióla
sìdece camìcie
sètte sottàne azzachenàte
sé’ mutànne lónghe pé’ j’óme
cingue camìcie pùre pé’ j’óme….
sé’ mètri de pèzza pé’ lle sarviétte
pé’pulìss’je mùcche
ddùdece spàre p’asciugà’ ì piàtti
sìdece fèdere
sìdece asciugamàne che lla fràngia
fazzelétti e sarviétte pìqquele
fazzelétti e sarviétte rósse
ddù’ vestàjie pé’ quànte Assuntìna s’atà sgravà’
‘na copèrta de làna roscia
‘na copèrta de séta déjie colóre délla sécena

‘MIDDIUCCE: ” Pùre! “

FRANCUCCE: ” E che te cretìve, Middiù’? Ecche ce stà la sostànza, èh! Bèh… jàm’annànze!…”
‘na copèrta pé’ ll’istàte
‘na ‘mbuttìta de làna
‘ne mataràzze de crìni e ùne de làna pequerìgna
ddù’ cuscìni
sètte mutànne pé’ lla fémmena
‘ne ‘rinàle smardàte…

MIDDIUCCE: ” Eh, Francù’, sì ffàtte trènta…e ffà’ pùre vintinòve! Esse, de ‘rinàli, ce nne vóne ddù’! “

FRANCUCCE: ” Oh, ècche caccosétta l’atéma pùre sparagnà’ prò!… “

MIDDIUCCE: ” Bèh, tu té pùre raggióne… ma se je ‘rinàle je mettéme àjie làte d’Assuntìna e la nòtte… Guerrìne atà fà’ caccósa… pé’ ì’ àjie ‘rinàle… atà zombà’ ‘ncìm’Assuntìna? “

FRANCUCCE: ” Làssa pérde, Middiù’… cerchéme de chiùte… e ‘ntùtte sarìane… mìlle cénte novànta… létte, relétte e firmàte ‘nzémmia àji testimòni… óh, tùtte quéste, prò, se fà’ ‘n’àttime prìma de fà’ sbià’ je carràgge!… E mó, vajiò’, mìtt’a bbéve e déme ‘na schiuffàt’àji bicchiéri! “

‘MIDDIUCCE: ” Va bbóne, va bbóne, Francù’! “

FRANCUCCE: ” E scì’, nó’! E vvolésse ì’ pùre mmalamènde, Middiù’?…Oh, j’ha fàtte Gaetanùcce, èh… sta tùtt’a ppóste… e àjie momènte bbóne ce mettéme ‘na bbèlla cróce ‘ncìma… mó, prò, ficémece ‘ne bicchiére! “(tutti brindano di nuovo).

MENECUCCIA: “Reggì’, jàme àlla càmbera che tte fàcce vetè’ tùtte quélle che séme létte: è tùtta rróbba che crompétte àjie mercàte déjie sàbbete a quélle de Celàne…”(42) (entra in altro vano adibito a camera da letto, seguita da Reggina, Guerrine ed Assuntina).

‘MIDDIUCCE: ” Eh, Francù’… cérte ‘ssi vajiùli nóstri… appéna ce hànne proàte la prìma ‘òta…”

FRANCUCCE: ” One fàtte cómme Simblìcie, ‘ne compàre mì’ de Celàne… óh, appéna se caccéva la giacchétta e l’appojéva àlla lettièra, la commàre remanéva préna! E fficétte ddùdece fìji! “

MIDDIUCCE: ” Che ‘na bbòna salùte, Francù’!… Chiuttóste nce trichém’a strìgne ‘sta custióne… che èsse ‘n’àtre póche scucciéa la viòcca! “

FRANCUCCE: “E che fficéme cómme je furnàre Berardìne? (43)… A quìjie, la mójie… dóppe tré mési ch’èva préna, se fijiétte! “(ridono).

‘MIDDIUCCE(cambiando atteggiamento e tono della vove):
” Eh Francù… che sènza mancaménte, èh… ma nen sò’ mài sapùte le cómm’è che tte dìcene Sàssencùje! “

FRANCUCCE: ” Uuuh…e mbèh!? E pé’ tànde póche nce ‘ulìssi durmì’ la nòtte, Middiù’? E mmó te lle dìche!… ‘Cèrte ‘òte, da vajióle, me nne jéva vérze la Pucìna racciaccariènne càcche schiantéjie d’ùa cimiciósa, ddù’ mànnje e ‘ne pòche de nóce… spìsse spìsse m’accontendéva pùre de ‘ne pòche ceracèlle e ‘na jommèlla de trégne… ma ‘na ‘òta vìdde cèrte cóse appiccàte a ‘n’arberùcce che mme parévene pronchétte oppuraménde perùzze sènza petùcce ma che nen èvane tànde sbillùnche…”

MIDDIUCCE: ” Fórze èva càcche fiquerìjie renascitìcce? “

FRANCUCCE: ” Ma che ì’, mó, nen conósce le fìquera? … Bàsta: ‘ne póche la ‘ulìa e ‘ne póche la fàme… me fìce coràgge e me nn’ajiuttìtte ùna! Eva mésa cèrva, ma me piacéva: èva pròpia bbòna, sapurìta…sentìve ‘n’acrìtte dórge!… “
Condinuétt’a mmagnà’ e cchiù me nne magnéva e cchiù me tenéva vòjia de rocecàmmene ‘n’àtra…oh, me nne magnétte arméne ‘na ventìna, Middiù’…”

‘MIDDIUCCE: “E pó’?…”

FRANCUCCE: “Pó’ s’avvecinétte je patróne e me dicétte: “Eh, vajió’… ma che ce si vvenùte tu a potà’ ‘ssa piantùccia de sòrva?…” (44)

‘MIDDIUCCE (molto meravigliato): “Le sòrva?… E te nne magnìsti ‘na ventìna? E ppùre mèse cèrve? “

FRANCUCCE: “Fórze pùre cacchidùna de cchiù, Middiù’! “

‘MIDDIUCCE: “Salùte!… E je córpe cómme t’èva divendàte? Tóste cómme le bbàsele che ‘na ‘òta stévene ‘nnànz’a San Bartolommèé?”

FRANCUCCE: ” ‘Middiucce mì’… e che nne sapéva ì’, poréjie, che quélle èvane le sòrva?… Oh, i jórni passévene e ì’ nen ne potéva cchiù… stév’a ccrepà’!
Alla fìne jétt’àjie speziàle Dón Fetèle e ce raccontétte tùtte quànde pé’ ffìl’e pé’ sségne e ìsse, me dicétte: ” Stàtte ‘ne póche ècche”… e ‘ncàp’a sètt’òtte minùti, revenìtte che ‘ne bbràve cartócce ‘mmàne e me dicétte: ” Francù’, vàjie cóntr’àji ‘nteréssi mì’…tè, pìjia… che nte cùsta gnènde… màgnete ‘ste pronchétte e ‘ncàp’a vintiquàttr’óre, stà’ bbéjjie che sistemàte! E se nen succède gnende care Francucce, èsse ce vò je mazzarejie pé sturà!”

‘MIDDIUCCE: “Le pronchétte? “

FRANCUCCE: ” Le pronchétte, le pronchétte… bbèlle, ròsse, nér’e ddóce!… Paréva ‘na macchinétta: camminéva, magnév’e sputéva ‘ntèrra je nùcce… Piàzza Sàn Bartolommèé, Piàzza Centràle, Vìquele Cérre, Vìquele Di Rénze, Vìquéle Gnóve e Pòrta Sànte Ròcche, lòche a Stràda Marsicàna…(45) che ‘n’àttime… ‘na trendìna de pronchétte èvane bbèlle che scórte! “

‘MIDDIUCCE: “Bèh, tu quélle che te màgni màgni…méne de vìnte-trènta… “

FRANCUCCE: ” Me retirétte e, àll’addjùne, me nne jétt’a fficcàmm’àjie létte…”

‘MIDDIUCCE (impaziente di conoscere l’esito dell’operazione…):
“Francù’… prò ancóra nzò’ ccapìte cóme òne ìti ‘ssi fàtti quìssi! “

FRANCUCCE: ” E ‘àtte ‘ne póche de pacénzia, Middiù’… e èsse pàre che te st’a ccacà’ sótte tù! “

‘MIDDIUCCE: ” Ma che c’éntra, mó, quésse? “

FRANCUCCE: “C’éntra, c’éntra…, e mmó te lle spiéche… la mmatìn’apprésse, mettèmme sótte je cavàjie e che je traìne ce abbièmme vérze Stràda Trè! Pàtreme me dicétte: “Francù ce atém’ainà’… ‘ncàp’a masséra atà èsse tùtte fenìte… forza, nce tricheme a chiacchiarà! “

‘MIDDIUCCE: ” E cómme ìtt’a ffenì’, Francù’? “

FRANCUCCE: ” A recavezà’ le patàne? “

‘MIDDIUCCE: ” E sci’, le patàne!… La… custióne, nó!? “

FRANCUCCE: ” ‘Ne sùleche ì’ e ‘ne sùleche pàtreme… trottèmme cómme ddù’ pelletrùcci ma… aj’ottàve sùleche sendìtte cómme ‘na ‘océtta… me fermétte ‘ne puchìtte pé’ ssendì’ méjie… “

‘MIDDIUCCE: ” Fórze èva ‘na cotanzìnzela… o ‘ne sbuciafràtte… o ‘na quàjia…”

FRANCUCCE: “La ‘océtta s’aresendìtt’e ccóme s’aresendìtte!… Eva cómme ‘ne laménde curiùse che jéva spérze pé’ je córpe mì’! Atre che je clarinùcce délla bànda de Castrùcce! ” (46)

‘MIDDIUCCE: “Oddì’, Francù’… nce ficéme sendì’ a ‘sse fémmene e a ‘ssi vajiùli… ch’è ppùre vergógna! “

FRANCUCCE: ” Middiù’ ì’ me vergognéva de pàtreme e ‘ncomenzétt’a scappà’ vérze je fósse p’acciuccàmme…lòche addó’ l’èrba èva cchiù àveta e me potéva annascónne méjie… “

‘MIDDIUCCE: “… E cómme ìtte a ffenì’, Francù’? “

FRANCUCCE: “Cómme ìtte a feni’!?… E nte lle pó’ ‘mmaginà’?
Bàsta, vìdde ‘na bèlla piànta de marròcca, chiappétte léste léste ‘na maniàta de frónne e rammediétte… óh, i spalepettùni rentronérne e sètt’òtte passarìtti sópr’a ‘na sàvecia se nne volérne… “

‘MIDDIUCCE: ” Finarmènde!… “

FRANCUCCE: “Finarmènde? Da quìjie jórne nen sò’ aùte cchiù tréquia… pé’ lla fùria che tenéva, nen m’èv’accórte che nammés’àlle frónne de marròcche ce stévene pùre tre-quàttre fojiétte d’ardìca… e me sò’ arruinàte pé’ sèmbre, me sò’arruinàte, Middiù’!… “

MIDDIUCCE: ” E da quìjie muménte… “

FRANCUCCE: ” Me ‘ncénne nòtt’e jórne che nen pòzz’arriv’a pparà’!… Le sò’ proàte de tùtte le manère… pùre che ll’àcqua mèsa jelàta ma… gnènde da fa’!… Nen le pùzzi proà’, ‘Middiucce mì’!… “

‘MIDDIUCCE: ” Nóne, nóne… e chi le ‘ò’ proà’?!… Ma… Sassencùje? “

FRANCUCCE: ” D’allóra sò’ ggiuràte: gnènde frónne de marròcche, ècche nen me ténghe allondanà’ cchiù dàjie prìm’amóre! “

‘MIDDIUCCE: ” Da Menecùccia? E che c’éntra, mó, quésse! “

FRANCUCCE: “E scì’, Menecùccia! Dàjie sàsse… rósse, cìche, tùnne, quàdre, biànche, nìre, sbillùnche, appezzutàte… je sàsse è sèmbre je sàsse… và’ sicùre e nte tradìsce màje! “

‘MIDDIUCCE: ” E cuscì’…”

FRANCUCCE: ” Eééh… la custióne se vìnn’a ssapé’ pé’ tùtt’Avezzàne… la gènte m’ha sèmpre addommannàte e caccósa ce lla sò’ doùta dì’… e d’allóra: Sassencùje! “

‘MIDDIUCCE: ” E che te nne fréc’a ttì’, Francù’… tànde, se sa, che nen ce sta nóme e cognóme sènza soprannòme! “

FRANCUCCE (chiude frettolosamente il discorso poiché stanno rientrando le consorti ed i promessi sposi): “Scìne, scìne…che me nne fréc’a mmì che mme dìcen’accuscìnta!…”

MENECUCCIA: “… E mmó che lle séte vìste ch’Assuntìna nen èsce da càsa cuscì cómme la so’ fàtta ì’… nen ficéme ch’àlla prìma sallìta se ‘mpònta j’àsene,èh! “

REGGINA: ” Oh, cómm’è je sordàte ce ss’appìcca la sciàbbela!… Ecche séme fàtte tùtt’àlla bbòna e mméjie! “

‘MIDDIUCCE: ” Cérte, nen è ràsse che ccóla… “

FRANCUCCE: ” Bèh, nù’ nen tenéme je pùzze Sanbatrìzzie… e la partènza fàrza nen la ‘oléme fà’… “

ZI‘ PEPPE: “Sentìte ‘ne póche…”

FRANCUCCE: “Zìtte, papà, pé’ piacére… “

ZI’PEPPE (alzandosi, quasi minacciosamente, dalla sedia sulla quale, sin dall’inizio, era seduto): “Zìtti v’atéta stà’ vù’… e mmó pàrl’ì’ che sò’ stàte finènt’a mmó fionnàte a ‘ne pìzze e che la ‘ócca atturàta! Ecche agnùne ha dìtte la sé a comenzà’ dàlle ziòne che sò’ vvenùt’a ciavelà’ dàlla mmatìn’àlla séra! Sète liticàte sóle pé’ ji ‘nteréssi sènza mài guardà’ ‘nfàccia a ‘sti vajiùli nóstri! Guerrìn’e Assuntìna l’hanne dìtte chiàre chiàre: “A nnù’ ce abbàsta ‘ne vanùcce de càsa e ‘ne létte…ce voléme bbène e atéma penzà’ a ‘stà creatùra ch’atà nàsce! “… E quéste v’atà abbastà’ pùr’a vvù’! Me sò’ ffàtte vécchie e vvù’ ve penzéte che me sò’ ‘ne póche rencojionìte… ma i sentimènti (indica con la mano la testa) sò’ cómme ‘na ‘òta…”

ASSUNTINA: “Scìne, nonnò, è giùste… “

ZI‘ PEPPE(interrompendo la nipote Assuntina): “…E pròpia a tti, Assuntì’, te vójie dìce’ caccosétta… èsse sò’ sentùte parlà’ de stàlle, de barràcche, de tèrre ‘nfàccia, de sórdi… ma la cósa cchiù ‘mportànde nisciùne te ll’ha dìtta… e mó te lla dìch’ì’: la cósa cchiù brùtta che pò capità a ‘ne cristiàne è nsapé’ lègg’e scrìve e nnù’ sème ‘na fréca ‘gnorànti! Assuntì’, Guerrì’… stétece attènti: ‘ssa creatùra ch’atà nàsce, mannétel’àlla scòla! E pùre vù, ‘gni tànte, pijiéte ‘ne presùtte e càcche scàcchie de savecìccia e portéteji àjie maéstre Pistìjie (47)… cuscì ve ‘mpàr’a lègg’e scrìve… ca sinnó’ féssi séte e féssi remanéte finènt’àlla finàzióne ‘jie mùnne… “

‘MIDDIUCCE: ” E de ‘sti témbi, addó’ je pijiéme ‘ne presùtte? “

ZI’ PEPPE: ” E allóra raunéte ‘ne canistrìjie d’òva e portétele a Dón Tomàsse Pumìlie (48), che quìjie se contènda de póche… è cómme Dón Andónie Iatòste (49), è je maéstre délla pòra gènte! “

‘MIDDIUCCE: ” Zì’ Pè’… e ffòrza pó’!… “

ZI’ PEPPE: “Je ‘mpìcce, pé’ gènte cómme nnù’ e pé’ ‘ste paèse addó’ stéme, è ‘na fréca brùtte: de chiàcchiere se ne fàne tànte ma nen sérvene a nisciùne! Lascéte pèrde i cùnti e a ‘sti vajiùli détece quéle che vvoléte o che potéte… tànte a ìssi ce abbàsta guardàsse àlle pàlle dej’ócchi… e trattéteji cómme cristiàni e nnó’ cómme le vèstie! E ppó’ ‘olèsse dìce pùre ‘n’ùtima cósa a Guerrìne: ì’, che mme sò’ fàtte rósse che je tarramùte, la fàme e le frìdde délle barràcche, che lla guèrra cóntr’a Ccìche Pèppe e che lla la spagnòla… “

GUERRINE: Ma che mme vó’ dì’, zì’ Pè’? “

ZI’ PEPPE: “Guerrì’, tu si givinótte… stàtt’attènte quànde pàrli… che ècche pùre le prète tènne le ‘récchie!…(continuando sottovoce)…Abbèrte Mangìne (50)…
je fìjie d’Ernèste, je sartóre d’Ajélle… j’àtre jórne, a Piàzza Risorgiménde, che stév’a ffà’ de màle, je vajióle? Mbèh… j’òne portàt’a Sàn Nicòla!…E ne ‘ò’ passà de guài pé’ j’ànni che vén’apprèsse, se nen s’attùra la ‘ócca! “

FRANCUCCE: ” Papà… èsse st’a ppèrde ‘na frecàccia de témbe… léste pó’!… “

ZI’ PEPPE: “Bèh, tànte quélle ch’atéva dì’ le sò’ ddìtte… e mmó me nne revàji’àlla sèggia mé’ a ddà’ quàttre tiràt’àlla pìppa… e speréme che je Pàtretèrne me dà’ ‘na màne a vetèlla de nasce ‘ssa creatùra! “

MENECUCCIA (avvicinandosi a Zì Pèppe e rivolgendosi a tutti): “Tè pròpia raggióne Zì Pèppe! Ha parlàte ‘na ‘òta sòla ma ha parlàte bbone… (guardando, poi, Assuntina e Guerrine) Cerchéte de fà’ cómme dìc’ìsse… perché se càcche ‘òta dessèmme rètta àji vécchi, je mùnne girésse ‘na fréca méjie.
Zì’ Pèppe ce ha fàtte capì’ tànde cóse… quéle cóse che ce séme scordàte… e ce ha dàte ‘na bbràva lezzióne a tùtti quàndi. Gràzzie, Zì’ Pè’! (Lo bacia).

(Breve pausa di silenzio)

‘MIDDIUCCE: “Oh… s’è màschie(indica se stesso): Middiùcce… e s’è fémmena… bèh, ficéte cómme ve pàre… tànde a mmì nen me nne ‘mpòrta gnènde!… “

REGGINA: “E te parèva? S’atà fà’ sèmbre reconósce: s’è aggiustàte i càcchi sì… e le réste le cànta j’òrghene! “

MENECUCCIA: ” Se dìce ch’a nòzz’e mmórti s’atànna chiùte j’ócchi! Chiuttóste déme ‘na schiuffàt’a ‘ssi bicchiéri àlla salùte déji spùsi… e che Ddì’ ji benedìca! “

FRANCUCCE: ” Oòòh, bbràva Menecùccia! Finarmènte ‘na paròla bbòna!… Assuntì’ pàssa le spàse: vìn’e ciammellétt’a tùtti quànti!… Quést’è ffèsta che se fà’ ‘na ‘òta… augùri aji spùsi, salùt’a nnù e àlle fémmene nòstre! “

F i ne

Giovambattista Pitoni  

avezzano t2

t4

Atto terzo-Je ' mpicce d'Assuntina

t3

avezzano t4

t5