t1

Comune di Avezzano

t2

Personaggi (in ordine di entrata):

CHIARINA: moglie del fornaio Zefferino, sempre animata di buon senso e pronta a pronunziare parole di pace.

ZEFFERINE: fornaio buontempone e chiacchierone, a stento frenato dall’equilibrata Chiarina.

PEPPINE JE BALIE (solo la voce):

banditore ufficiale del Comune. (2)

NATOJIA: avvisatrice dei clienti del forno, pettegola, profonda conoscitrice dei fatti di tutta Avezzano.

GIACINTA ZIRIONA: sempre presente nel momento in cui veniva riferito un fatto, subito ampliato, arricchito e diffuso in ogni dove.

FRANCESCHINE LA CORNACCHIETTA: sagrestano, da sempre addetto al ballo della “pupazza” durante le feste patronali di San Rocco.

CONCETTA FRAMMACONA: popolana, cliente del forno, mamma di una fanciulla in procinto di nozze.

LA CIARALLA: cliente del forno, bigotta, di professione friggitrice e venditrice di pesce in uno stretto vicolo che porta da Piazza Umberto I° a Piazzetta delle Monache.

DON SERGE RAMPA: capo della Guardia Nazionale, uomo autoritario.

Si apre il sipario ed appare il forno di Zefferino, antico forno a legna che ha clienti in tutta Avezzano.

Chiarina, la moglie del fornaio, è intenta a riassettare il forno, attizzare il fuoco e ammassare il pane.

Atto primo - Je furne de Zafferine
CHIARINA:”Me sò avezàte cétte…maddimàne…

e Zefferìne m’ha dìtte: “…Chiarì, và ‘nnànze… e ncoménza…

ca ì’… me sénte cómme ‘ne frielìcce pe je fìe ‘lla schìna!… Và, và… che ‘n’àtre póche vénghe pur’ì.”

I’sò venùta e… ècche‚ recomènza j’arzibànne de ógne jórne!

Zefferìne nen’è ‘n’òme cattìve ma… pàrla sèmbre cóme se lla sènte. Ce l’àjie sèmpre dìtte:” Zefferì’, ècche a ta fà sèmpre ‘na paròla de méne, ècche stéme àjie commérce… la paròla è d’argénte e je silénzie è d’òre! Zefferì’,pàrla quànne pìscia la cajìna!…” Ma a parlà che Zefferìne è cómme se stésse a parlà che je mùre.Bèh, agnùne tè i difétti si… ma.,cattive nen,è. Ce le dìsse ne jórne. Zefferì’, se tte pòzza seccà la lengua! Statt’attènte, che ógge a mi e addimàne a ti. Zefferì’, volémece bène, che gnènte ce cùsta!”

Si ode un rumore di passi: Chiarina, che nel frattempo si è seduta per riposare, si alza repentinamente ed inizia frettolosamente a sbrigare le faccende del forno.

CHIARINA:”Oùh…écche Zefferìne…assàmme ainà,ca quìsse…”

ZEFFERINE:” Chiarì…fòrza…ancór’ècche stéme!?”

CHIARINA:” Zefferì’…. écche o sòne o pòrte je pàsse!”

ZEFFERINE:”… E tu sòna… ma sòna la marcétta ji spùsi ‘mméce che quéla che sònene arrète aji mórti!”

CHIARINA:”La marcétta ji spùsi?…Ancóra?….’Na ‘òta passétte Càrle pe’ Fùcine….Zefferì’…e nce repassette chiù!”

ZEFFERINE:” Sció llà pipé!”

CHIARINA:” Zefferì’,ntramìnte tu penzìvi ajie frielìcce che te corréva pe’ je fìe ‘lla schìna, ì’ caccósa àjie fàtte… oddì, è póche…”

ZEFFERINE:” E nen le sà che póche e gnènte, sò parènte!”

CHIARINA:” Oh!… chi nàsce tùnne, nen pò’ murì quàtre!”

ZEFFERINE:” Chiarì’, tìrete ‘nnànze, che pìnn’arrète!”

CHIARINA:” Zefferì’… je rispétte… se je vó, j’atà portà!”

ZEFFERINE:” Chiarì’… stàtte zìtta che maddimàne me sò avezàte che lle cùjie e se pàrli n’àtre póche… te nfórne che lle pìzze e te recàcce che lle pàne.”

CHIARINA:” Zefferì’… scì spariàte!… A ‘ste mùnne s’atà pijià le bbóne e le cattìve… ma a parlà che téche è fiàte pérze!!”

ZEFFERINE:” Chiarì’… che sci sconzolàta! Chi nàsce pèquera nen pò’ murì mentóne:le sì capìte mó?”

CHIARINA:” Le sò capìte…le sò capìte,ècche nen se conósce le brùtte se nen vè le pégge! Oh, cerchéme de fà ‘na paròla de méne che…pùre le prète tène le récchie!”

Si ode per tre volte il suono di una trombetta. 

ZEFFERINE:” Oh, sò le ottemmèsa e Peppìne je Balìe già và allucchènne pé ji vìqueli:se sarrà cascàte dàjie létte. Arrecchiéme,arrecchiéme pó’!”

Voce di Peppine Je Balie: 

-Je sìndeche Don Nicòla Gallése (poi… a voce bassa)… (Dì’ ce ne scàmp’e lìbbere!) ve recòrda quéle che dicétte je pretecessóre sì, cioè quìje che j’à pretecessùte …nzómma Don Cìccie Amoróse ….ècche… mó ve lle dìce:

-je tràmme a cavàjie atà fermà a quéste pòste:stazióne,piazza Turlò,albèrghe Vittòria,casa Leonèlle,piàzza Castéjie, stràda Marcandònie Colònna, piàzza Centràle, la pòsta a vìa Vèzzia, la Stazióne e pó’ se rencomènza da càpe!

-Chi mónta de jórne pàca tré sórdi e chi de nòtte ‘n’atà pacà quàttre.

Abbatéte, pùre se ce stà je sòle, è nòtte dàlle òtte de séra àlle cìnque de mmatìna da màgge a ottóbre e dàlle sé de doppeprànze àlle sé de mmatìna pé’ j’àtri mési.

Chi sé vò fà scarecà sótt’alla càsa che nen stà vecìn’àlle pòste che ve sò mentuàte, atà pacà le dùppie e se pò’ portà apprésse ji stéssi fagótti e le stésse mmutìne che pò’ portà ‘ngìm’ajie trène.

Nen le redìce ch’è tróppe lónga… ma recordétevelle… e nen ve facéte frecà!

(poi …sottovoce…) (‘ncràzia de Dìe! Orapronòbisse”!)

Entra Natójia. (3

NATOJIA:”Bongiórne Zefferì’, bongiórne Chiarì’… che ce stà da fà? E…’ntànte, pùre se stà pé ‘ncomenzà l’istàte, me ténghe na calla.”

ZEFFERINE:”Ecche fa ddùdice mési de frìdde e ùne de frìsche!”

NATOJIA:” …E je fóche è bbóne trìdice mési j’ànne.”

CHIARINA:”La bonettàrma de nònna… le sa cómme dicéva? ”Na càlla è bbòna pùre sótte àjie manóppie!”

ZEFFERINE:” Natò’… mettémece all’òpra!… E fà ‘na paròla de méne… e recòrdete che la gènte t’allìscia ‘nnànz’e arrète te fà je cappótte… ‘nzómma, nn’uprì la ‘ócca e càcci je fiàte!…Fòrza, e…óh…’ócca chiùsa, ócchi opérti e récchie rìtte!”

CHIARINA:” Zefferì’… c’è mmòt’e mmanièra de dìce le cóse… resciàcquete ssa ‘ócca quànne pàrli!”

ZEFFERINE:” Chiarì’… mó se nne và Sant’Andònie che tùtte je gìjie! E fàtte fùrba…che féssa già ce sì!”

CHIARINA:” Zefferì’…mó se nne và Sànde Ròcche che tùtt’je canùcce e pùre la pagnottèlla!…’Na paròla cattìva còce cómme l’ardìca!….Aiùteme léngua mé, sennó te tàjie!”

ZEFFERINE:” Chiarì, è pròpia le vére:ógni sèrpa tè le veléne sì’! J’ócchi sò fàtti pé veté e la ‘ócca pé parlà!… e ne ì’ troènne chi te rómpe l’òssa!.. Chiarì prìma arrécchia e pó’ pàrla.”

CHIARINA:” J’àsene prìma addòra e pó’ ràjia!”

ZEFFERINE:”…E je càne prìma addòra e pó’ ce pìscia!”

CHIARINA:” … Zefferì’, nen ficcà le fròce a j’affàri dej’àtri e pènza aji fàtti tì.”

ZEFFERINE:” Jàmme Nató’, che ècche se fa nòtte e stém’ancóra àjie pezzùche da pète!”

CHIARINA:” Nató’, dàtte da fà e nen fà cómme la ciammarùca che addó pàssa làssa la viarèlla…”

NATOJIA:” Chiarì’, chi dìce màle de mì ce sse pòzza stroccà la léngua!… I ‘nen sò de quéle che vànne mettènne ji squàrti ‘nfamìjia!… Oddì’… è vére pùre che se nen pàrle… crèpe ‘ncórpe”

ZEFFERINE:” …Je ròspe abbòtta, abbòtta, finché schiòppa!

Tu pàrli póche perchè te ss’è locràta la léngua, Nató’!”

CHIARINA:” Ecche le chiàcchiere nen fenìscene mài.Nató’ va’ sùbbite àjie vìquele de Cérre e avvìsa Angelìna d’Asprème che mettésse la massitùra cuscì séme prónti pé ‘nfornà’ masséra…pó’…àjie vìquele de Fèlle, avvìrte Terèsa de Frànche Lùcce che pò’ ammassà… e vìste che stà lòche vecìne, arrìva a Piàzza Turlò e dì’ a Rosària de Don Càssie…ch’atà spianà’. Alle revenì’, ‘ncòllate ‘ne bràve scifellóne de pàne alla càsa de Mariandònia de Bartolommè Orlànde… quìje de Curiàne… e léste, che tenéme tànde da fà.”

Natójia s’allontana.Entra Giacinta Ziriòna.

GIACINTA:” Zefferì’ bongiórne!Bongiórne Chiarì’… stév’a passà pé’ décqueta e sò dìtte:… mó me ténghe ‘na càlla… A propòsite, sò vìste Natójia che jéva vérse la Piàzza… ma pó’ s’è fermàta che’ Concètta Frammacòna…pòra Concètta…mó ce sse spósa la fìjia e tenarrà tànte da fà… ma…cómm’è…i biscótti ancóra nen j’à fàtti?”

CHIARINA:”Giacì’, fàtte i fàtti tì… e fàtteji a càsta.”

GIACINTA:” Chiarì’, le parlà è cómme le rattà… chiù te ràtti e chiù te prùte.”

ZEFFERINE:” Giacì’, quànne te vè da dì màle a cacchidùne…móccechete alla léngua!”

CHIARINA:”…E tra quàcche jórne addìe la léngua de Giacìnta!”

GIACINTA:” …Nò…perché…Frammacòna….”

ZEFFERINE:” Aredàjie!!!… I’ bùss’a denàre e tu me respùnne a bastùne!”

GIACINTA:” Oh, Zefferì’, agnùne che lla còccia sé, ce pò’ fà pùre a rùceca!”

ZEFFERINE:” Giacì’, ma nen te sì stufàte a penzà sèmpre aji fàtti dej’àtri?”

Giacinta tace un po’ contrariata…

Entra Franceschìne la Cornacchiétta, sagrestano di San Rocco, addetto al ballo della “Pupazza” al termine della festa patronale.(4)

FRANCESCHINE:” Bongiórne a tutti, méne che a ùna!”

GIACINTA:” Oh che tte pòzza bascià Parmìra!…E che te sò fàtte Franceschì’?”

FRANCESCHINE:” Oh,ècche Giacìnta… e chi t’èra vìste?”

GIACINTA:” Franceschì’, tu ‘mmócca té le mèle e ‘ncórpe le veléne.”

CHIARINA:”…E tu, Giacì’, mànche ce va scàrza…!”

ZEFFERINE:” Franceschì’…làssa stà’ sse fessarìe…oh… a Sànte Ròcche pùre staòta la “Pupàzza” a ta fà i trìnci: j’ànne passàte…a gnènte a gnènte … t’ìri fàtte quàcche bicchierùcce de rosòlie?
E Don Camìlle? Cómme stéva conténte!!!”(5)

FRANCESCHINE:” E cche se potétte lamentà? Eva ballàte chiù de ‘n’óra e quéla tarantèlla nen fenìva mài! E la gènte s’èva ‘mpazzìta pé’ lla contentézza.”

ZEFFERINE:” E bràve Franceschìne!…Ma j’azzùffe che quìji délla congrèga de San Giuànne è ìte quàsce màle, èh!?.
A ‘n’àtre póche ve tirévene tra càpe e cójie, nn’è le vére?”

FRANCESCHINE:”Zefferì’, la nòstra è la méjie congrèga. Vennardì Sànte la pretissióne de Sànte Ròcche atéva arrivà pé’ prìma ‘nnànze a San Bartolommè…ma quànne che séme arrivàti lòche…ce stévene già quìji de San Giuànne che volévene ‘ntrà pé’ prìmi…Zefferì’… j’accórdi sò accórdi e s’atànna rispettà:nù atèmma ‘ntrà pé’ prìmi….pàrla tu che pàrle ì’…’ne pàsse tu e ‘ne pàsse ì’…’na paròla tìra ‘n’àtra e c’escìta ‘na mèsa scazzottàta!!!. Sò’ arrivàti i carbignéri, òne sonàte la trómba e s’òne scriàte tùtte e ddù le pretissióne!”(6)

ZEFFERINE:” …E Don Acustìne, je Prióre?”(7)

FRANCESCHINE:” …Pòre Don Acustìne, che còre bbóne! Che divozzióne pé’ Sànte Ròcche nóstre! Alla fìne della pretissióne, arrèt’alla Matònna, ìsse portéva je crocióne, che peséva chiù de ‘ne biùnze pìne!!!… Don Acustìne sudéva… sudéva… e allóra Francùcce Giorgióne e Bartolommè Pollastrèlla je volévene aiutà’ ma… Don Acustìne, che pe ’lla sùsta né’ je fréca nisciùne, ce dicétte: “Che voléte? Jàte vénne, che ‘sté crocióne je pòrte finènt’a càsa dér diàvole!!!”

Entra Concètta Frammacòna, mamma di una promessa sposa.

CONCETTA:” Salùte a tùtti! Chiarì’, allóra, pé ‘lle pìzze e ji biscótti…”

GIACINTA:” Augùri Concè’… sò sapùte che quéla bràva vajiòla de fìjieta se vò marità. …quànt’è bràva!
Ma quìe givinótte déjie spùse, che fà?”

CONCETTA:” Eh! …laóra…”

GIACINTA:” Ma laóra da sóle o che je pàtre?”

CONCETTA:” Laóra…laóra…!”

GIACINTA:” Quant’è bràve! … Je véte tùtte le sére de venì a càsta…cérte che ji givinótti de mó’…tène ‘n’ardìre!!”

CONCETTA:” Bèh, mó ce mànca póche pé sposàsse e nù je trattéme cómme ùne de càsa… se vè a stà có’ nnù, ficéme dù chiàcchiere, se màgna ‘ne scàcchie de saucìccia… óh, ìsse lòche e nù ècch’è: …pùre quànne marìteme pàre che ss’è appennecàte, che je ‘ùte appoiàte àjie capefóche… mbè’ che n’ócchie me da ‘na màne a controllà!” 

GIACINTA:” E sìnte pó!…ma, allóra, … fòre nen se vétene mai?”

CONCETTA:” Fòre? …E che sse vònne fa accìte? … E pó’, fìjiema, è ‘na vajiòla sèria: ha rammammàte! I’…dóppe che m’èvane fàtte di’ de scì’ a Francùccie… sèmpre rìtta cómme ‘ne fùse! Francuccie proveva e reproveva ma ì’… gnente da fà!
‘Na ‘òta me vìdde vecìn’àjie pùzze e che la scùsa d’ajutàmme a speselì la cónca s’avvecinétte … ì’ me fìce róscia róscia cómme ‘ne peperóne… ma ce lle dìsse a Francùccie: vatténne, Francù, sinnó te fiònne l’àcqua ‘ngójie che se màmma me véde ècche de parlà che tì’, m’accìte che ‘na runciàta tra càpe e cójie.”(8)

GIACINTA:” Bràva, bràva Concètta…ma se nen tenìvi paùra délle runciàte de màmmeta…oddì’…comme te ce arrampichìv’a Francuccie!”

CONCETTA:” Oh … Giacììì’…. làsseme pèrde! Da vajiòla sò sèmpre penzàte: è méjie póver’e onèsta che svergognàta. Oggi, ‘mméce,je mùnne se stà a reotecà’. Se jàme de ste pàsse, va a fenì che ji spùsi vànne alla chiésa e revénne da sóli o vànne a stramà’ le vàcche alla stàlla sènza je pàtre e la màmma! Matònna mé, pènzece tù!!!”

GIACINTA:” Cérte la vajiòla me pàre ch’è bràva,onèsta, e pùre rispettósa ma…è cómme ‘ne spìte. Je spùse, ‘mméce, s’è attonnàte ‘ne póche tróppe…”

CONCETTA:”Je sórge mmés’alla càma…nen ze cèca,

je pésce…mmés’all’àcqua nen z’affòca…

la fémmena…sótt’aj’òme…nen ze crèpa!”

CHIARINA:” Concè’… è méjie métte je cùie aji tizzùni, che sendì la gènte.”

ZEFFERINE:” Giacì’… la ‘ólepa, quànne va arrubbà ajie pullàre, se mesùra sèmpre ajie bùsce…”

GIACINTA:” Che vó dì’, Zefferì’?”

CHIARINA:” Giacì, Zefferì’, Concè’, se a tùtti i sàssi che ‘ncontréte ce chiavéte ‘na zampàta, la séra rentréte sènza scàrpe…”

ZEFFERINE:” Chiarì’… a cómme sì stùpita….bèh, lasséme pèrde, va!….Oh…salùte a tì Ciarà,sì arrivàte pròpia ajie muménte giùste…vétte a dà ‘na càlla pùre tu!”

LA CIARALLA:” Bongiórne a tùtti e recordéteve che chi vìve ncràzia de Dìe, ndè paùra de nisciùne!”

CHIARINA:” Quést’è le vére…ma mó’ nen c’éntra pròpia gnènte…!
Tu si sèmbre ‘na bàsciamatònna! …Ma mó, stèmm’a parlà délla fìjia de Concètta che sse marìtà.”

LA CIARALLA:” Recordéteve che j’òme prepóne e Dìe dispóne!”

CONCETTA:” …E’ le vére…è le vére…e Dìe ce véte e ce sènte!”

GIACINTA:” Lasséte fa Dìe, ch’è ‘ne sànte rósse!”

CONCETTA:” Mah, nzómma,’sti vajiùli s’òne sposà e quéste nen è cósa che vò ‘na vendétta àjie cospétte de Dìe: ècche tùtti ‘òne dì’ caccósa….tùtti ‘òne commannà a ‘ste mùnne: quìste… quij’àtre…e quìjie… ma chi commànna è sortànte Domeniddìe! Ecche atéma èsse tùtti conténti… e passéteve ‘na màne ‘ngìma alla cuscénzia!

CHIARINA:” Ecche…la cuscénzia nen la tè cchiù mànche je zammùche!”

CONCETTA:”…E doménica, venéte tùtti a magnàvve ddù biscótti, ‘na ciammèlla e a béve ‘ne bicchiére de vìne bbóne fàtte co ll’ùa délla Pucìna… e chì vò Crìste che sse jié prèca!”

FRANCESCHINE:” E magnéte ‘ncràzia de Dìe… e stéteve zìtti!”

GIACINTA:”…Ma, doménica, i parènti che stànne abbità lòche sótte…vérze je Carvàrie, ce véne?…Nc’èra stàta, jórni arréte, quàcche chiàcchiera?”

ZEFFERINE:” La ‘ótte che ce vànne strìtti i cìrchi, crèpa!”

CONCETTA:” Sta tùtt’a póste, Giacì, sta tùtt’a póste!

Che ne sà tu quànti gìri fa ‘na bòccia?…

C’e’ un momento di silenzio…poi appare in divisa il comandante della locale Guardia Nazionale, Don Sergio Rampa, uomo autoritario. 

ZEFFERINE:” Salùte a tì Dón Sè’, vétt’a dda ‘na càlla e màgnete ‘n’urlìtte de pàne càlle càlle!”

DON SERGE:” Bongiórne a tùtti, ma nen pòzze magnà, pecchè sténghe ‘nzervìzie.”

CHIARINA:” Dón Sè’, stèmm’a parlà có Frammacòna: la fìjia se marìta…se tràtta de ne bbóne givinótte!”

LA CIARALLA:” Contentéteve de quéle che Dìe ve mànna!”

FRANCESCHINE:” E tànti augùri… pé mó’ e pé j’ànni che véne apprésse…”

GIACINTA:”Oh… le sapéte cómme se dìce…

je prim’ànne…a còre a còre…

je secónde…a cùie a cùie…

je tèrze…a càvecie ‘ncùie!”

CHIARINA:” Giacì’, cómme reté ‘na jòlica ógge!”

ZEFFERINE:” Ogge?…E iére?… E l’àtra iére?…E je mése passàte?.. E jatr’ànne, nó?…Uh!!!.. Di’ ne lìbbra”

CHIARINA:”Eh…Concè, ma ce le si’ dìtte a fìjieta quéle ch’a ta fà nnànz’ajie ardàre pé libbrà je spùse da quàcche fattùra?…Cérte…fàtture nen ce l’òne fàtte, ma nen ze pò’ sapé e allóra…è méjie méttese àlle sicùre!”

CONCETTA:” Scìne, ce le sò dìtte! ‘Na commàre de Pràtola m’ha dìtte de fà cuscì: la spósa s’atà métte ‘nzaccòccia ne libbrùcce délle litanìe pecchè chi je tè …mìntre respónne ajie prète “Scì’, je vójie!”…lìbbra je spùse da ‘gni fàtte…”

LA CIARALLA:” Ma ì’ ne sàcce ùna chiù méjie de quéssa.

Mìntre je spùse se st’a ‘nzinocchià, la spósa, léste léste, ce métte ‘ne pìzze ‘lla vèsta sé sótte le tinòcchia… e cuscì stà tùtte a póste!”

ZEFFERINE:” Ma Dón Camìlle e Dón Gervàsie, che dìcene?

Sò d’accórde che ‘sse fessarìe?”(9)

LA CIARALLA:” Dìe è Dìe e nen se tòcca! La Chiésa s’atà rispettà! Je prète prèdica sèmpre la verità!.. Concè’, ì’ sa che te dìche? Mìttete ancóra chiù sicùra e a fìjieta mìttece je libbrùcce ‘lle litanìe ‘nzaccòccia e fàcce métte pùre je pìzze ’lla vèsta sótt’àlle tinòcchia de je spùse, nen ze pò’ mai sapé!. E pó’. che ce cùsta?”

ZEFFERINE:” Dón Sè’, cagnéme discórze… dìmme pó’, cómme ha ìte je fàtte déjie càne? Eva o nen èva ‘nguastìte?!”

DON SERGE:” Eh …Zefferì’, sò cóse che succètene aji vìvi! Ma i sò sistemàti tùtti pé’ lle fèste! L’onóre délla Guàrdia Nazionàle nen se ne pò’ ì’ a fàsse frecà pé’ ‘ne càne ‘nguastìte che ‘nguastìte nen èva!”(10)

ZEFFERINE:” Ma …’nzómma …cóme òne ìti i fàtti?”

DON SERGE:” I fàtti òne ìti cuscì:

je sordàte Minicantònie, mìntre èva de guàrdia alla pòrta délla casèrma, s’allontanétte de quàcche pàsse pé’ guardà méjie ‘na bèlla vajiòla che se ‘ncontrév’a passà!

Mìntre succedéva quéste, se mettétte a piòve e ‘ne càne, pe’ ‘nze nfónne, se ‘nfilétte déntr’ alla garìtta e s’accuccétte zìtte zìtte….Minicantònie cerchétte mòti e mmanièra pe’ recacciàjie fòre ma …gnènte da fà!

Allóra chiamétte i rinfórzi… e cìnque sordàti cerchénne d’allontanà je càne…ma ìsse…’nce sentìva!

Passétte Mingóne, vìdde la scèna e dicétte:

“Stétece attènte, ‘ste càne pò èsse arrabbiàte!”

Jèmme àjie vetrinàie…prò stéva a Licèse addó a ‘na mijiàra de pèquere c’èva pijiàte la ciuppìa.”

GIACINTA:” E pó…cómme è ìte?”

DON SERGE:”Eh!…’ne sordàte jétte àjie macéjie de Bassìtte, se fìce dà’ ‘na bèlla bisteccòla de vàcca, la fionnétte ‘nnànze alla garìtta …ma je càne…nze movétte!

Ntramìnte nze sapéva che ss’atéva fà, je càne…all’impruvvìse escìtte e …téla!…pé la vìa de Sàn Nicòla!

La ‘óce se spargétte mmitiàte pé ji vìqueli e agnùne se ‘nzerrétte avéntre alla càsa pé’ paùra de je càne arrabbiàte. Nisciùne ‘scìva e Avezzàne paréva disabbitàte.

Je cìnema Marzicàne avétta chiùde pecché’ Luiggióne Buzzèlli nen rescìtte a rescòte tré sórdi.”

GIACINTA:”E cómme è ìte a fenì, Dón Sè’?”

 

DON SERGE:”E’ ìte a fenì che Asprème che lla doppiétta accoppétte je càne ntramìnte azzannéva ‘n’àtre càne.

Bàsta… pé fàlla brève, mìntre tùtti portévene a recalà caccósa ad Asprème che èva depositàte je càne mórte alla Piàzza Centràle,je vetrinàie, ch’èva revenùte da Licèse, dicétte che la còccia atéva èsse mannàta a Róma p’appurà se èva o nen èva arrabbiate….e cuscì se fice!”

GIACINTA:”E…mbè? Eva arrabbiàte?”

DON SERGE:”Uhhh! … E làsseme pèrde!… Ténghe cèrte frégne! Je càne nen èva arrabbiàte e je patróne, Simmióne, ‘olétte èsse pacàte je dànne!… Tìra e mólla, tìra e mólla, se decidétte de ì’ a Peppinùcce, je sciérre déjie Tribbunàle, pé’ métte tùtti d’accórde: Simmióne se pijiétte dièce lìre e se reficétte ‘ne canùcce gnóve.”

GIACINTA:” ‘Nzómma a quìji pòri sordàti… ‘n’àtre póche ce moccechéva je càne!…Pòri vajiùli!…”

DON
 SERGE:” Pòri ‘né córne!… Ce sò dàte quìnnece jórni de càrcere petùne e chi s’è vìste, s’è vìste!”

CHIARINA:”Me pàre ‘ne póche tróppe, prò!”

DON SERGE:”I sórdati sò cómme i mùli, sópr’alla pàjia e zambàte ‘ncùie!”

CONCETTA:” Pòra gènte … e ch’òne fàtte de màle?”

DON SERGE:”Che lla légge ‘nce sse schérza: alla sèrpa ce ss’atà pistà la còccia e bàsta!”

LA CIARALLA :”Ma che ne sapévane che je càne nen èva arrabbiàte?”

DON SERGE:” Ma mànche sapévane ch’èva arrabbiàte, prò! Bàsta che lle dìce ‘ne Mingóne quarsìasi e cìnque féssi ce crétene a ócchi rropérti? Ecche je mùnne se stà a reotecà e allóra …aj’àsene ce ‘òne le tortoràte!”

ZEFFERINE:” Ecche le chiàcchiere nen fenìscene mài e le stàbbie chiù le ‘ùcichi e chiù pùzza!… Dón Sè’, si fàtte bbóne. ‘Na ‘òta se dicéva: ‘na fémmena e ‘na cajìna reòtechene ‘ne paése. Mó…imméce, se pò’ dì’: cìnque sordàti e ‘ne càne métterne ‘nzubbùjie tutt’Avezzàne!”

Un momento di silenzio…poi, improvvisamente, ricompare Natójia ansimante…vorrebbe parlare, ma non può!

NATOJIA: (dopo essersi fatto per ben tre volte il segno della croce)

“Oddì’ che vergógna! Che nen pòzzen’avé bbène! Ecche nen ce stà chiù rispétte de Dìe! Je Patretèrne prìma o pó’ farà gestìzia! Matónna de Petraquàle pènzece tu! E ‘ntànte fìjieme…addimàne alla scòla ‘nce jie mànne!”(e continua a segnarsi…)

ZEFFERINE:” Nató’, t’atà spiecà, t’atà … e léste… nu voléme sapé ch’è succésse…cómme óne ìti i fàtti e chi ce sta nnammése!”

NATOJIA:” Gesù Crìste mì…lìbbrece da.’sti peccatóri!
I sbàji, se pàchene sèmpre!…One fàtte sótte sótte…ma…àlla lónga pò ì’, ma prìma o pó’ tùtte se scròpe!”

CHIARINA:” Nató’ …o pàrli sùbbite o stàtte zìtta!”

NATOJIA:”Giacì’, se m’appremìtte de nen dì gnènte a nisciùne, ì’ pàrle!”

(e continua a sbuffare e fare segni di insofferenza).

GIACINTA:”…te l’appremette…te l’appremette!”

ZEFFERINE:” Nató’…‘àtte témbe ‘ne’ póche…(si porta sul l’uscio per assicurarsi che nessun cliente é in arrivo)

…Nató’… guài a chi pàrla…garantìsce ì’ pe’ tùtti e quéste t’atà bastà!”

NATOJIA: (raccogliendo tutte le residue energie, grida)

” “E allóra…… le ‘oléte sapé?….. Ohh……. je maéstre Dón Artùre e la maèstra Dònna Flòra,…….. póche fà…….. stévene sótt’a ‘n’arberùcce…… a Piàzza Turlò’ !!!”(11)

Si accascia, esausta, su una panca. I presenti urlano, imprecano, commentano…

GIACINTA:”Ehh…ssi maéstri, staòta, remànene che ‘ne petìjie de mósche mmàne!…L’atànna pacà salàta!”

LA CIARALLA:” Le cóse nen s’atànna fà pé nen sapélle!”

CONCETTA:”Ecche se sta a reotecà je mùnne!”

DON SERGE:” Dònna Flòra e Dón Artùre…ahh…che cóppia!…S’è unìta la lìma e la ràspa!”

GIACINTA:”Une pùzza e j’atre accòra!”

ZEFFERINE:”Oh! Ma nen le sapéte che nnammés’a ‘na mórra de péquere ce sta sèmpre quéla ciòppa?”

CHIARINA:”Uh…e che è la finazióne jie mùnne!”

GIACINTA:” I’…i facerrìa girà cómme ‘ne sórde fàrze!”

DON SERGE:” Bèh, quéste è cómme ‘ne fùrmine a cèle serìne!
Quànn’è tróppe,è tróppe!Chi tànte la tìra la strócca!”

GIACINTA:”E quìjie… Dón Artùre ce sarrà ddìtte:”I’ pe’ tì me sperlìcchie e me sperlàcchie e tu pé’ mì ‘nte cacciarrìste ‘n’ócchie?”

CONCETTA:”E quéla, Dònna Flòra, che tè le cervèlla cómme la cràstica, ha troàte la fórma pé’ je pète sì’.”

NATOJIA:” Quànne i sò vìsti sótte a quj’arberùcce a Piàzza Turlò’, Oh…m’atéta créte, èh!….Me ss’è scriàta la tèrra sótte àji péti!”

LA CIARALLA:” Sóle j’òme atà portà i cavezùni!”

GIACINTA:”E Dònna Flòra…è ‘na cavallòna sfrenàta, pòzza cascà dàjie Péschie Rànne!”

DON SERGE:”Oh…èsse me sa che nge lla ppò mànche je Pretóre!” 


CHIARINA:” E’ passàte je témbe che Bèrta filéva!”

CONCETTA:” Dònna Flòra è ‘na sèrpa mùta…ma nen tùtte le ciammèlle rìscene che je bùsce!”

LA CIARALLA:” Alla sèrpa ce ss’atà pistà la còccia…è le vére…

Dón Sè’?”

DON SERGE:” Ecche je mùnne va àlla rivèrsa…agnùne àjie póste sì’ …che lla légge ‘nge sse pazzìa tànte!”

CHIARINA:” Pòri fìji nóstri…addó voléme ì’ a parà?”

GIACINTA:” Sicché…eh…sópra lìsce lìsce e sótt’è mmèrda e pìsce!”

CHIARINA:” Prò …chi tè la cuscénzia pulìta, màrcia sèmpre a frónt’àveta!”

DON SERGE:”J’àsene vò sèmbre je pascióne!”

ZEFFERINE:” Chi tànte ne fà ùna n’aspètta!La fémmena è cómme je fóche: chiù l’attìzzi e chiù la ‘nfùche!”

GIACINTA:”Oh…i’ sa che ve dìce?…Esse chi chiù spòrca la fà …je fànne prióre!”

CONCETTA:” Je diàvole fà la pignàta … ma ‘nza fà i copérchi!”

FRANCESCHINE:”Ecquela…pecché s’òne scopérti tùtti j’ardarìni!”

CHIARINA:”Ehh…porèll’a mì’…è pròpia le vére…quànne te sì cascàte,sò chiù quìji che te próngechene che quìji che te raccùllene!”

GIACINTA:”Chi la fa…nnammés’alla nève…léste se scròpe!”

LA CIARALLA:”E’ pròpria le vére…è sèmbre la pégge ròta quéla che strìlla!”

CONCETTA:”Pe’ mmì la córpa è délla fémmena…s’atà stà àlla càsa…se pòzza ‘nguastì cómme ‘ne càne!”

GIACINTA:”Vu…le sapete…che se ssi bbóne…te sse sùchene, ma se ssì amàre…atà veté, cómme te respùtene!”

LA CIARALLA:”Recordémece, prò, che ji peccàti…se pòrtene appiccàti all’ànima!…”

CHIARINA:”Agnùne sà le sì e Dìe sa tùtte!”

FRANCESCHINE:” …E la Matònna se nne revà sèmpre pé’ lle sì”.

ZEFFERINE:”Oh…stéteme a sendì…ècche agnùne s’è fàtta la pàrte sé…e mó…ch’atéma fa?”

CHIARINA:” Mó tu, Giacì’, nen ì’ rappiccènne je fóche pé’ ssi vìqueli!”

GIACINTA:”Chiarì’…i’ me pòzze pùre stà zìtta…ma se quarcùne me vè a sfriquià!?…Agnùne le sà addó ce ‘ncènne…e tu le sà, Chiarì’, ì’…pó…’n’sàcce fa ‘ncórpe!”

CHIARINA:” Va bbóne,Giacì’,va bbóne…ma nen refà cómme quéla che métte je fóche e scàppa….e nen te fa meravìjia délle còrna dej’àtri …nzómma nen jème ritènne déji guài dej’àtri!”

ZEFFERINE:” Quéssa, pé’ lla léngua, ne’ lla fréca nisciùne!Giacìnta è cómme la pignàta: se nn’è rótta, sòna ncócce!”

NATOJIA:”Mó…che v’àjie dìtte tùtte…e me séte appremìsse che nen parléte…nen ficéte cómme la cajìna…ch’arrìva all’àra e sparìa tùtta la càma…nzómma…ch’atéma fa?”

DON SERGE:”Oéh…férmi tùtti…che quìste è je mestiére mì’!Mó vàjie mmitiataménte a Dón Nicòla e ce raccónte tùtte. Pó’…aspettéme e vetéme quéle che succète…e chi vò Crìste…che sse je prèca!”

Chiarina e Zefferino continuano il lavoro di sempre, gli altri escono dal forno e Natojia, ancora seduta – perchè esausta – continua a segnarsi il capo e farsi il fresco sul viso con il grembiule….

FINE DEL PRIMO ATTO 

 

avezzano t2

t4

Atto primo - Je furne de Zafferine

t3

avezzano t4

t5